Okulary pryzmatyczne pomocne u Pacjentów z heteroforią, czyli zezem ukrytym

Heteroforię można opisać jako brak naturalnej równowagi mięśniowej oczu, który to brak równowagi mózg musi stale korygować. W tym schorzeniu oczy w stanie spoczynku (gdyby ich nic nie pilnowało) nie byłyby ustawione idealnie równolegle, jednak ponieważ mózg dąży do uzyskania jednego, ostrego obrazu, narzuca mięśniom gałkoruchowym ciągłe dodatkowe napięcie, aby utrzymać je w prawidłowej osi. Zez ukryty jest zjawiskiem powszechnym, występuje u od 70 do nawet 90% populacji. Może powodować między innymi chroniczne bóle głowy oraz zmęczenie, co często mylone jest z innymi schorzeniami lub przypisywane nadmiarowi obowiązków albo przebodźcowaniu. Realną pomoc dają między innymi okulary pryzmatyczne.

Dlaczego tylko niektóre osoby są zdiagnozowane?

Chociaż to zaburzenie czynnościowe występuje tak często, diagnozowanych jest około 10-20% wszystkich przypadków. Przyczyną jest między innymi brak rutynowych testów, mylna autodiagnoza, a także kompensacja, czyli wspomniany we wstępie sposób, w jaki mózg radzi sobie z trudnościami. Ponadto tylko u części osób występują objawy w postaci bólów głowy, pieczenia oczu albo problemów z koncentracją przy pracy wymagającej patrzenia z bliska.

Diagnoza ma miejsce zazwyczaj, kiedy problemy ze wzrokiem wpływają na codzienne funkcjonowanie, czyli gdy:

• organizm jest przemęczony lub osłabiony, a z wiekiem, ma coraz mniej sił na ciągłe korygowanie ustawienia oczu;
• następuje zmiana pracy na taką, w której większość czasu spędza się przed komputerem, co wymusza na mięśniach oczu stałe, nienaturalne napięcie;
• pacjent przychodzi do salonu optycznego po mocniejsze szkła, ponieważ słabiej widzi.
  • Po dokładnym badaniu optometrycznym może okazać się, że ostrość jest dobra, tylko oczy nie potrafią utrzymać wspólnego punktu skupienia;
  • Testy widzenia obuocznego pozwalają sprawdzić, czy każde oko z osobna widzi wyraźnie, ale także jak dwoje oczu współpracuje ze sobą w czasie rzeczywistym;
• dziecko mruży oczy, przechyla głowę przy czytaniu, szybko się męczy lub myli linijki tekstu. To również sygnały, że układ wzrokowy zmaga się z brakiem równowagi mięśniowej.

Mózg potrafi maskować problem przez lata. Jeśli u danej osoby nie zostaną przeprowadzone testy obuoczne (jak Cover Test lub test Maddoxa), foria ta pozostanie niewykryta.

Co jednak może dodać otuchy, życie z heteroforią, bez świadomości jej istnienia, zazwyczaj nie jest bezpośrednio niebezpieczne dla fizycznej struktury oka, nie niesie ze sobą ryzyka utraty wzroku. Warto natomiast zdiagnozować się możliwie szybko, aby poprawić swój komfort życia.

Skuteczne badania potwierdzające lub wykluczające zeza ukrytego

Diagnozowanie heteroforii opiera się na uniemożliwieniu mózgowi połączenia obrazów z obu oczu. W tym celu wykonywane są badania, dzięki którym można dokładnie obserwować ruch każdej z gałek ocznych.

Podstawą jest Cover Test, czyli test zasłaniania. Podczas tego badania specjalista poprosi Cię o patrzenie w jeden punkt, a następnie szybko zasłoni i odsłoni jedno oko. Gdy oko jest zasłonięte, mózg nie wkłada wysiłku w trzymanie go prosto. Oko powraca do swojej naturalnej, spoczynkowej pozycji. Jeśli po odsłonięciu oko wykonuje szybki ruch powrotny, by wyostrzyć obraz, mamy do czynienia z heteroforią.

Kolejne badanie to test Maddoxa. Badanie wykonywane jest z użyciem specjalnej soczewki (cylinder Maddoxa), która zmienia obraz jednego oka w linię, co pozwala zmierzyć dokładny kąt odchylenia ukrytego. W badaniu wykorzystywana jest:

• pałeczka Maddoxa – Pacjent patrzy przez specjalne czerwone szkło z prążkami na punktowe źródło światła. Widzi wtedy linię i punkt. Jeśli linia nie przechodzi przez punkt, oznacza to heteroforię;
• listwa pryzmatyczna – służy do neutralizacji odchylenia osi optycznych i przywrócenia ortoforii (równowagi mięśniowej) w warunkach diagnostycznych, co umożliwia precyzyjną ilościową ocenę wielkości zeza ukrytego wyrażoną w dioptriach pryzmatycznych.

Do oceny jakości widzenia przestrzennego służą także testy stereoskopowe sprawdzające umiejętność dostrzeżenia trójwymiarowych kształtów na specjalnych tablicach, na przykład ukrytego rysunku motyla czy muchy. Uzupełnieniem może być badanie konwergencji i akomodacji, czyli zbieżności i nastawności.

Konwergencja to umiejętność „zezowania” w kontrolowany sposób. Gdy przybliża się palec do nosa, gałki oczne powinny skręcać do środka w sposób zsynchronizowany. W zezie ukrytym nie jest to możliwe, ponieważ mięśnie nie potrafią utrzymać napięcia, obraz zaczyna drgać lub się rozdwajać.

Akomodacja w zdrowych oczach działa tak, że soczewka wewnątrz oka zmienia swój kształt (uwypukla się), aby można było wyraźnie widzieć tekst z bliska. W zezie ukrytym mózg nadmiernie korzysta z akomodacji, dlatego widzenie jest ostre przez około 15 minut, lecz po tym czasie może wystąpić pieczenie oczu, ból głowy.

Gdy zostanie postawiona diagnoza potwierdzająca zeza ukrytego, realnym wsparciem na co dzień są okulary pryzmatyczne, które pomagają ograniczać zmęczenie oczu i redukować bóle głowy.

Mechanizm działania okularów pryzmatycznych w praktyce

Soczewki takich okularów skupiają światło, aby poprawić jakość widzenia. Nie korygują one wad wzroku, ponieważ nie zmieniają punktu skupienia promieni świetlnych na siatkówce. Oznacza to, że pryzmat (składający się z dwóch płaskich, nierównoległych powierzchni) przesuwa cały obraz w inne miejsce na siatkówce, nie zmienia jego ostrości. Innymi słowy pryzmat zwodzi mózg, dostarczając obraz tam, gdzie aktualnie patrzy uciekające oko.

Dobór takich okularów/soczewek wymaga najpierw precyzyjnego badania u optometrysty aby rzeczywiście złagodzić objawy i nie nasilać dolegliwości.

Z czasem może być tak, że organizm przyzwyczai się do danego pryzmatu i układ nerwowo-mięśniowy zacznie dążyć do powrotu do pierwotnego, nieprawidłowego ustawienia spoczynkowego oczu. W takich sytuacjach należy zwiększyć moc korekcji.

Soczewki pryzmatyczne o wysokich wartościach (powyżej 4-5 dioptrii pryzmatycznych) znacznie różnią się grubością między wierzchołkiem a bazą. Aby nie było to tak uciążliwe i nie obciążało nadmiernie okularów, stosowana jest specjalna folia pryzmatyczna, pozwalająca na redukcję grubości i wagi szkieł. Dostępne jest także zaawansowane szlifowanie cyfrowe, niwelujące klinowaty kształt soczewki.

To wszystko sprawia, że w parze z aspektem zdrowotnym idzie także estetyka i wygoda użytkowania, aby całość była zgodna z potrzebami współczesnych użytkowników.

Jak wybrać okulary pryzmatyczne, aby z chęcią ich używać

W tym konkretnym przypadku najlepiej sprawdzają się nieprzesadzona wielkość i szerokość frontu okularów, ponieważ im większa soczewka, tym dalej od jej środka znajduje się krawędź, a co za tym idzie – tym grubsza będzie jej baza. Kształt oprawy warto wybrać okrągły lub owalny, zapewniający najbardziej równomierne rozłożenie grubości i ułatwiający optymalizację soczewki podczas szlifowania. Najlepszym wyborem są pełne oprawy z lekkiego tworzywa, na przykład z acetatu. Bogactwo modeli i kolorów dostępnych również w Salonie Optycznym 123Okulary.pl to sposób, aby znaleźć wersję odpowiednią dla siebie.

Najczęściej zadawane pytania