Prezbiopia to naturalny proces, który zaczyna się około 40. roku życia. Potoczna nazwa starczowzroczność brzmi mało fortunnie, ponieważ zjawisko to dotyczy osób w pełni sił życiowych i zawodowych.
Wynika ono z fizjologicznego procesu starzenia się oka, gdy z biegiem lat naturalna soczewka traci elastyczność, przez co mięśnie oka nie potrafią jej odpowiednio wygiąć, by złapać ostrość na znajdujących się blisko przedmiotach.
Warto w związku z tym wybierać dostępne rozwiązania, które odciążają zmęczone oczy i zwiększają komfort widzenia. O tym dziś na blogu naszego salonu optycznego.
Mniej oczywiste metody na codzienne wsparcie wzroku
Powszechnym wsparciem są odpowiednio dobrane okulary korekcyjne, lecz nie każda osoba, której dotyczy prezbiopia, wymaga noszenia okularów. Choć zmian w oku nie da się zatrzymać, wiele osób mimo prezbiopii widzi dobrze bez okularów.
Wsparciem mogą być natomiast urządzenia i metody powszechnie dostępne, często znane od lat, lecz szczególnie pomocne, gdy wzrok potrzebuje odciążenia. Są to między innymi:
- czytniki z ekranem w technologii ePaper - ekran taki bazuje na świetle odbitym, dzięki czemu oko zmagające się z utratą elastyczności soczewki nie musi podczas czytania tekstu wkładać podwójnego wysiłku w wyostrzanie rozmytych pikseli. ePaper:
- to matowa lekko chropowata powierzchnia bez odblasków,
- wizualnie i fizycznie imituje tradycyjny, matowy druk na papierze,
- wygląda jak kartka prawdziwej drukowanej książki,
- oświetlenie o wysokim współczynniku CRI (Color Rendering Index) - wskaźnik ten określa, jak dobrze dane źródło światła pozwala dostrzegać naturalne kolory oświetlanych przedmiotów w porównaniu do światła słonecznego. Światło słoneczne ma indeks równy 100. Oświetlenie o wysokim wskaźniku oddawania barw, czyli CRI > 90:
- naturalnie zwęża źrenicę,
- zwiększa głębię pola,
- sprawia, że obraz staje się ostrzejszy,
- antyoksydanty w diecie: starzenie się soczewki wiąże się między innymi ze stresem oksydacyjnym, dlatego warto dbać o dietę bogatą w antyoksydanty, na przykład tłuste ryby morskie, owoce morza, warzywa i owoce. Astaksantyna bywa wymieniana w tym kontekście, ale dowody na jej wpływ na przebieg prezbiopii są ograniczone, a suplementację warto skonsultować z lekarzem.
Uzupełnieniem mogą być proste ćwiczenia mózgu, które zajmują maksymalnie kilka minut, a często przynoszą pozytywne efekty i usprawniają widzenie z dowolnej odległości, poprawę ostrości obrazu, szybsze dostosowanie się do zmiennych warunków otoczenia.
Sposoby wspierania wzroku w prezbiopii i ich ograniczenia:
| Sposób | Jak pomaga | Ograniczenia |
|---|---|---|
| Okulary do czytania | Korygują widzenie z bliska | Dal i odległości pośrednie pozostają nieostre |
| Jasne oświetlenie | Węższa źrenica zwiększa głębię ostrości | Nie zastępuje korekcji przy drobnym druku |
| Czytnik z ekranem ePaper | Matowy ekran bez odblasków, regulowana czcionka | Nie zmienia ostrości widzenia |
| Większa czcionka w urządzeniach | Mniej wysiłku przy czytaniu | Pomaga tylko na ekranie |
| Ćwiczenia wzroku | Mogą poprawić komfort i przetwarzanie obrazu | Nie cofają sztywnienia soczewki |
Na trening mózgu zawsze jest odpowiedni moment
Ćwiczenie akomodacji oczu i sprawności mózgu podczas codziennych czynności lub prostych aktywności, które nie obciążają dodatkowo wzroku, to propozycja godna uwagi. Gdy fizyczna soczewka w oku sztywnieje, można pomóc sobie stymulując neuroplastyczność kory wzrokowej. Treningi takie uczą korę wzrokową mózgu jak lepiej i szybciej przetwarzać nieidealny, lekko rozmyty obraz, który dociera z oka.
W badaniu opublikowanym w Scientific Reports (Polat i wsp., 2012) trening percepcyjny poprawił u osób z prezbiopią rozpoznawanie drobnego druku, choć nie zmienił właściwości optycznych oka.
Takie ćwiczenia nie cofają jednak sztywnienia soczewki i nie zastępują korekcji, gdy czytanie bez okularów staje się męczące; wtedy rozwiązaniem są dobrze dobrane okulary do czytania.
Gdy potrzebna jest też korekcja do dali, wygodne bywają progresy zamiast dwóch par okularów.
Proste ćwiczenia akomodacyjne to:
- dal-bliż - wystarczy stanąć przy oknie, wybrać obiekt znajdujący się w oddali (czubek drzewa, numer rejestracyjny samochodu) i patrzyć na niego swobodnie przez około 15 sekund, następnie płynnie przenieść wzrok na przedmiot trzymany w dłoni (długopis, gazeta) i wpatrywać się w niego przez kolejne 15 sekund. Sekwencję powtarza się 10 razy;
- czytanie z puzonowaniem - potrzebna jest książka o wyraźnym druku. Należy trzymać ją w wyciągniętej dłoni i powoli przybliżać tekst do oczu tak blisko, aż litery zaczną się rozmywać, a następnie powoli oddalać kartkę do momentu, w którym staną się możliwie najbardziej ostre;
- labirynty i rysowanie kształtów - klasyczne papierowe labirynty lub codzienne rysowanie w powietrzu albo na kartce dużych, poziomych ósemek to dobre ćwiczenia koordynacji gałek ocznych i stymulacji obu półkul mózgowych.
- używanie niedominującej ręki - wykonywanie drugą ręką codziennych czynności, jak mycie zębów, czesanie się, jedzenie czy otwieranie drzwi. Trening taki wywołuje znacznie większą aktywację w korze wzrokowej niż ta sama czynność wykonywana ręką dominującą. Ta dodatkowa stymulacja pobudza neurony odpowiedzialne za analizę kształtów i krawędzi
Ważne: Ćwiczyć można maksymalnie 10-15 minut dziennie, aby nie doszło do przemęczenia mięśni oka. Metody te nie cofają fizjologicznego starzenia się soczewki, ale poprawiają sprawność względną oka i przetwarzanie obrazu przez mózg. Dobrym wstępem do ćwiczenia wzroku może być badanie optometryczne. O szczegóły warto zapytać w salonie 123okulary.pl.
Ostrzejszy obraz dzięki dbałości o zdrowie i samopoczucie
Prezbiopia może przez długie lata pozostawać bez negatywnego wpływu na komfort życia i rodzaj dotychczasowych aktywności. Kluczem jest holistyczne podejście, od dbania o odpowiednie środowisko pracy po stymulację układu nerwowego. Wdrażając bardziej i mniej oczywiste nawyki już przy pierwszych objawach, można skutecznie odciążać wzrok i zachować możliwie najlepszą sprawność widzenia na długie lata.
Najczęściej zadawane pytania
Czy prezbiopia zawsze oznacza konieczność noszenia okularów korekcyjnych?
Nie zawsze, w artykule podkreślono, że część osób mimo prezbiopii nadal widzi dobrze bez okularów. Wiele zależy od nasilenia objawów i tego, jak bardzo przeszkadza pogorszenie widzenia z bliska w codziennych zadaniach. Jeśli pojawia się dyskomfort, warto skonsultować się ze specjalistą i dobrać rozwiązanie adekwatne do potrzeb.
Dlaczego czytnik z ekranem ePaper może być łatwiejszy dla oczu w prezbiopii?
Ekran ePaper bazuje na świetle odbitym i ma matową powierzchnię bez odblasków, przez co przypomina tradycyjny druk na papierze. Dzięki temu oko nie musi wkładać dodatkowego wysiłku w wyostrzanie rozmytych pikseli podczas czytania. Dla wielu osób może to oznaczać mniejsze zmęczenie przy dłuższej lekturze.
Jaki CRI oświetlenia warto wybrać, aby poprawić komfort widzenia z bliska?
W artykule wskazano, że korzystne może być oświetlenie o wysokim wskaźniku oddawania barw, czyli CRI > 90. Takie światło sprzyja naturalnemu zwężeniu źrenicy, zwiększa głębię pola i może sprawiać, że obraz wydaje się ostrzejszy. W praktyce warto zwrócić uwagę na CRI zwłaszcza w lampce do czytania i przy stanowisku pracy.
Dlaczego w artykule pojawia się astaksantyna i jaki ma związek ze stresem oksydacyjnym?
Zwrócono uwagę, że starzenie się soczewki może postępować szybciej w warunkach stresu oksydacyjnego. Astaksantyna to antyoksydant obecny m.in. w tłustych rybach morskich, owocach morza i mikroalgach, jednak dowody na jej wpływ na przebieg prezbiopii są ograniczone. Suplementację warto rozważyć rozsądnie i w razie wątpliwości skonsultować z lekarzem.
Jak długo dziennie wykonywać ćwiczenia akomodacyjne, aby nie przemęczyć oczu?
W artykule zalecono limit 10-15 minut dziennie, aby nie doprowadzić do przemęczenia mięśni oka. Ćwiczenia mogą poprawiać sprawność względną oka i sposób przetwarzania obrazu przez mózg, ale nie cofają fizjologicznego starzenia się soczewki. Dobrym punktem wyjścia bywa badanie optometryczne, które pomaga dobrać bezpieczny i sensowny plan działania.